Terugkeer naar Somalie

Last Updated on Monday, 23 February 2009 18:45 Written by Administrator Monday, 23 February 2009 18:44

De problematiek rondom de terugkeer van asielzoekers naar Somalië 

Het huidige beleid van de Nederlandse overheid ten aanzien van asielzoekers uit Somalië gaat er vanuit dat er in Somalië een aantal (relatief) veilige gebieden zijn, (Somaliland , Puntland en de provincies Hiran en Galgadud), en een aantal onveilige gebieden, (de rest van het land). De overgrote meerderheid van de asielverzoeken van Somalische asielzoekers wordt momenteel afgewezen met het argument dat de asielzoeker naar een van de veilige gebieden zou kunnen terugkeren of, indien hij of zij daar niet oorspronkelijk vandaan komt, zich daar zou kunnen vestigen.

De afgewezen asielzoekers worden niet daadwerkelijk naar deze 'veilige gebieden' toegebracht. Volgens de Nederlandse overheid is het hun eigen verantwoordelijkheid terug te keren. In de praktijk worden zij in de meeste gevallen enige tijd nadat hun asielverzoek is afgewezen op straat gezet, met de boodschap dat ze Nederland dienen te verlaten. Slechts enkelen keren echter daadwerkelijk terug.

Volgens informatie van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), keren per jaar tussen de 5 en 10 personen vrijwillig terug naar Somalië, een fractie van het aantal dat volgens de Nederlandse overheid terug zou moeten keren.  De belangrijkste reden hiervoor is niet moeilijk te raden. De situatie in grote delen van Somalië is zodanig slecht dat een verblijf in de illegaliteit (op straat) in Nederland voor veel Somaliërs aantrekkelijker is dan terugkeer. 

De Nederlandse overheid stelt weliswaar dat er sprake is van (relatief) veilige gebieden, maar die veiligheid, en met name de duurzaamheid van die veiligheid, is nogal betrekkelijk. Bovendien is het niet realistisch om, zoals de Nederlandse overheid doet, te veronderstellen dat mensen die niet afkomstig zijn uit deze 'veilige gebieden' en geen banden hebben met de in deze gebieden dominante clans er een bestaan op zouden kunnen bouwen.

De autoriteiten in de twee belangrijkste 'veilige gebieden', Somaliland en Puntland, hebben zelfs laten weten alleen bereid te zijn mensen toe te laten die eerder in die gebieden gewoond hebben en van dezelfde clan(s) zijn.  De overgrote meerderheid van de Somaliërs zal dus absoluut niet terugkeren, behalve als de Nederlandse overheid ze gedwongen zou uitzetten.

Dit laatste is niet eenvoudig. De Nederlandse regering heeft de afgelopen maanden met wisselend succes gepoogd enkele mensen naar Somalië uit te zetten.  Als gevolg van een mislukte uitzetting zit een Somaliër inmiddels alweer enkele weken vast in de transitruimte van de luchthaven in Dubai (Verenigde Arabische Emiraten). Het verhaal gaat dat hij niet was geaccepteerd door de autoriteiten in Puntland omdat hij niet over de juiste grensoverschrijdingsdocumenten beschikte. 

Voor de weinige mensen die wel terug zouden willen is het zeer moeilijk om aan de hiervoor benodigde reisdocumenten te komen. Aangezien er geen internationaal erkend centraal gezag is in Somalië, zijn er momenteel geen Somalische overheidsorganen of Somalische vertegenwoordigingen in het buitenland die de bevoegdheid hebben reisdocumenten uit te geven.

Het Nederlandse Ministerie van Justitie stelt ook expliciet in een Tussentijds Bericht Vreemdelingencirculaire dat "Somalische autoriteiten en door hen uitgegeven documenten, waaronder documenten voor grensoverschrijding, door Nederland niet [worden] erkend." (TBV 2002/18)  Hetzelfde Ministerie van Justitie verwacht desondanks van Somaliërs dat zij via de weinige nog overgebleven Somalische vertegenwoordigingen reisdocumenten verkrijgen, en stimuleert daarmee in feite het (bij de Nederlandse wet verboden) gebruik van valse reisdocumenten. 

Ervaringen van mensen die hebben geprobeerd reisdocumenten te verkrijgen bij Somalische vertegenwoordigers in Genève en Rome wijzen overigens uit dat reisdocumenten daar momenteel niet verstrekt worden. Somaliërs die toch een reisdocument willen hebben, maken waarschijnlijk de beste kans op de zwarte markt. Recentelijk is door de Nederlandse autoriteiten gesteld dat Somaliërs eventueel ook terug zouden kunnen keren met een door de Nederlandse overheid uitgegeven EU laissez-passer (vervangend reisdocument). 

Met de autoriteiten in Dubai zou zijn afgesproken dat Somaliërs met dergelijke documenten via Dubai naar Somalië kunnen reizen. Helaas zijn er geen garanties dat luchtvaartmaatschappijen en de-facto autoriteiten in Somalië dergelijke documenten accepteren.  De belangrijkste Somalische luchtvaartmaatschappij, Daallo Airlines, en de regering van Somaliland hebben al laten weten dat ze geen EU laissez-passers accepteren. De man die nu al enkele weken vast zit in de transitruimte van de luchthaven in Dubai zou daar terecht zijn gekomen omdat de autoriteiten in Puntland zijn EU laissez-passer niet accepteerden. 

Het komt er derhalve op neer dat de Nederlandse overheid enerzijds wel grote groepen Somalische asielzoekers afwijst en op straat zet, maar anderzijds niet in staat is om te bewerkstelligen dat de mensen daadwerkelijk terugkeren.  Zo wordt in feite illegaliteit gestimuleerd, en wordt de Nederlandse samenleving met enorme problemen opgezadeld. Nog schrijnender is echter het probleem waarmee de individuele afgewezen Somalische asielzoeker wordt opgezadeld. Voor velen van hen geldt dat terugkeer naar Somalië absoluut onverantwoord is, zeker wanneer zij uit onveilige delen van Somalië afkomstig zijn.

Wanneer zij toch zouden willen terugkeren, hebben zij het risico te accepteren dat hun reisdocumenten (een vals Somalische paspoort, verkregen op de zwarte markt of via een dubieuze Somalische 'vertegenwoordiger', of een door de Nederlandse regering verstrekt EU laissez-passer) niet geaccepteerd zullen worden door de autoriteiten in het land van herkomst of in het transitland of door de luchtvaartmaatschappij.  Ten gevolge hiervan zouden zij vast kunnen komen te zitten tussen Nederland en Somalië of zelfs te maken kunnen krijgen met strafrechtelijke vervolging. De keuze is dus tussen een op meerdere vlakken riskante terugkeer of een.

Nedsom